{"id":715135,"date":"2025-08-27T17:26:40","date_gmt":"2025-08-27T14:26:40","guid":{"rendered":"https:\/\/roveyayinevi.com.tr\/index.php\/urun\/hoca-ahmet-yesevinin-turk-tarihindeki-yeri\/"},"modified":"2026-04-16T02:23:21","modified_gmt":"2026-04-15T23:23:21","slug":"hoca-ahmet-yesevinin-turk-tarihindeki-yeri","status":"publish","type":"product","link":"https:\/\/roveyayinevi.com.tr\/index.php\/urun\/hoca-ahmet-yesevinin-turk-tarihindeki-yeri\/","title":{"rendered":"Hoca Ahmet Yesevi&#8217;nin T\u00fcrk Tarihindeki Yeri"},"content":{"rendered":"<p>Bu eser Hoca Ahmet Yesevi\u2019nin T\u00fcrk tarihindeki rol\u00fcn\u00fc g\u00f6stermek i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat bu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131yla Yesevi yolunun orta \u00e7a\u011flardaki T\u00fcrk toplumundaki yeri yaln\u0131z dini s\u00fcre\u00e7lerle s\u0131n\u0131rlanmad\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk toplumundaki dini s\u00fcre\u00e7lerin T\u00fcrk\u00fcn sadece ruhani, medeni varl\u0131\u011f\u0131na de\u011fil, onun siyasi hayat\u0131 ile devlet sistemine direk etki g\u00f6steren g\u00fc\u00e7 oldu\u011funa emin olduk. Yesevi Yolu T\u00fcrk toplumunda resmi ideoloji seviyesinde oldu\u011fu d\u00f6nemde Avrasya arazilerindeki T\u00fcrkler geli\u015fme s\u00fcrecinin doru\u011funa ula\u015ft\u0131. Devlette y\u00f6netim sistemi O\u011fuz Ka\u011fan\u2019dan kalan T\u00fcrkl\u00fck s\u0131fat\u0131n\u0131 kazand\u0131. \u00dcst\u00fcnl\u00fck handa, beyde veya halkta da de\u011fildi. Sadece kanunun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc vard\u0131. Cuci Ulusu &#8220;Alt\u0131n Orda\u201d ismine lay\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Ancak bu durum, Cengiz Han nesillerinin ho\u015funa gitmedi. Onlar kal\u0131c\u0131 bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck i\u00e7in m\u00fccadeleye geri\u015ftiler. Alt\u0131n Orda devleti han\u0131 Canibek Han bu hareketten vazge\u00e7ip, yerine ba\u015fka bir dini inanc\u0131 getirdi\u011finde Alt\u0131n Orda devleti \u00e7\u00f6kt\u00fc ve Avrasya arazilerindeki T\u00fcrk halklar\u0131n\u0131n aras\u0131nda etnik gerileme s\u00fcreci ba\u015flad\u0131. Alt\u0131n Orda devleti da\u011f\u0131ld\u0131ktan sonra da Avrasya arazilerindeki onun yerine kurulan devletlerin liderleri bu veciz tarihten ders almad\u0131lar. Kal\u0131c\u0131 bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011falmak isteyen hanlar devletin y\u00f6netim sistemini Fars k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle \u015fekillendirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Egemen d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Yesevi Yolu oldu\u011fu takdire devletin, idari sistemini de\u011fi\u015ftirmek imk\u00e2ns\u0131zd\u0131. Buna g\u00f6re de XIV y\u00fcz y\u0131lda tarih sahnesine \u00e7\u0131kan Nak\u015fibend\u00eeye tarikat\u0131n\u0131 hakim k\u0131lmaya \u00e7aba g\u00f6sterdiler. Abu-l-Hay\u0131r Han ile ba\u015flayan &#8220;\u00d6zbek Ulusu\u201d bu siyasetin kurban\u0131 oldu. Abu-l-Hay\u0131r Han Nak\u015fibend\u00eeye tarikat\u0131n\u0131 kabul edip, resmi g\u00f6r\u00fc\u015f de\u011fi\u015fti\u011finde ayn\u0131 ve bir olan halk \u00fc\u00e7e b\u00f6l\u00fcnerek, Kazak, \u00d6zbek, Nogay halklar\u0131 tarih sahnesine \u00e7\u0131kt\u0131. Kazak Hanl\u0131\u011f\u0131, \u015eayban\u00eeler Devleti, Nogay Ordas\u0131 olarak kuruldu. Aradan y\u00fcz y\u0131l ge\u00e7tikten sonra, T\u00fcrk medeniyeti ile Farsla\u015f\u0131p tamamen yok edildi\u011finde \u015eaybaniler devleti tarihin tozlu raflar\u0131nda yerini \u00e7oktan alm\u0131\u015flard\u0131. Nogay Orda\u2019s\u0131n\u0131n da kaderi ayn\u0131 oldu. Kazak Hanl\u0131\u011f\u0131 Esim Han\u2019dan ba\u015flay\u0131p Kazak Hanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n dini siyasetini de\u011fi\u015ftirmi\u015fti. Fakat onu Kazak halk\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu kabul etmedi. Yaln\u0131zca \u015fehirlerde ya\u015fayan n\u00fcfus aras\u0131nda Fars k\u00fclt\u00fcr\u00fc ilgi g\u00f6rd\u00fc ve bir \u00f6l\u00e7\u00fcde benimsendi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki T\u00fcrkistan, \u00c7imkent, Taraz b\u00f6lgelerinde ya\u015fayan \u00d6zbekler Esim Han\u2019\u0131n izledi\u011fi bu siyaseti benimsediler.Tavke Han 1684 y\u0131l\u0131nda kendisinin &#8220;Yedi Yarg\u0131\u201d isimli kanununu kabul edip, Yesevi Yolu temsilcilerini y\u00f6netimden uzakla\u015ft\u0131rd\u0131. \u00dcst y\u00f6neticiler halka yak\u0131n beylere ve Nak\u015fibend\u00ee mensuplar\u0131na verildi. Sonu\u00e7 olarak devletin temel dire\u011fi olan Boyluk-Kabilelik sistemi ile C\u00fczl\u00fck kurumlar\u0131 aras\u0131ndaki birlik ve dayan\u0131\u015fma zay\u0131flayarak devletin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcrecek raddeye geldi. Aradan 97 y\u0131l ge\u00e7tikten sonra Ab\u0131lay Han\u2019\u0131n vefat\u0131yla Kazak Hanl\u0131\u011f\u0131 tarihten silindi.Tarihin t\u00fcm\u00fc, Avrasya co\u011frafyas\u0131ndaki dini ak\u0131mlar ile onun T\u00fcrk devletlerinin kaderine etkisi bu eserde mercek alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada yaln\u0131zca tarih yaz\u0131lmad\u0131, burada tarihi yazman\u0131n y\u00f6ntembilim esaslar\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131. Bu eserin T\u00fcrk halklar\u0131n\u0131n \u00f6nderi olan T\u00fcrkiye\u2019de yay\u0131nlanmas\u0131yla \u00e7\u0131karmaktaki ama\u00e7 T\u00fcrk halklar\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015f tarihindeki yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 anlamas\u0131na, gelecekte ayn\u0131 yanl\u0131\u015flar\u0131n ya\u015fanmamas\u0131 ve tarihin tekerr\u00fcr etmemesi en b\u00fcy\u00fck dile\u011fimdir. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu eser Hoca Ahmet Yesevi\u2019nin T\u00fcrk tarihindeki rol\u00fcn\u00fc g\u00f6stermek i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat bu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131yla Yesevi yolunun orta \u00e7a\u011flardaki T\u00fcrk toplumundaki yeri yaln\u0131z dini s\u00fcre\u00e7lerle<span class=\"excerpt-hellip\"> [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"template":"","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"product_brand":[],"product_cat":[12304,13650],"product_tag":[],"class_list":{"0":"post-715135","1":"product","2":"type-product","3":"status-publish","5":"product_cat-tarih","6":"product_cat-turk-tarihi-arastirmalari","7":"pa_cilt-ciltsiz","8":"pa_tur-kitap","9":"pa_yayinevi-astana-yayinlari","10":"pa_yazar-zikirya-jandabek-zamanhanuli","12":"first","13":"instock","14":"sale","15":"shipping-taxable","16":"purchasable","17":"product-type-simple"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/roveyayinevi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/product\/715135","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/roveyayinevi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/product"}],"about":[{"href":"https:\/\/roveyayinevi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/product"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/roveyayinevi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=715135"}],"wp:term":[{"taxonomy":"product_brand","embeddable":true,"href":"https:\/\/roveyayinevi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/product_brand?post=715135"},{"taxonomy":"product_cat","embeddable":true,"href":"https:\/\/roveyayinevi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/product_cat?post=715135"},{"taxonomy":"product_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/roveyayinevi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/product_tag?post=715135"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}